قهوه روبوستا (Coffea canephora)
دومین گونه مهم و پرکشت قهوه در جهان است و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد از تولید جهانی قهوه را تشکیل میدهد. این گونه به دلیل مقاومت بالا در برابر بیماریها، آفات و شرایط سخت آبوهوایی، «روبوستا» (به معنای نیرومند و مقاوم) نام گرفته است. اگرچه عربیکا از نظر عطر و طعم شهرت بیشتری دارد، روبوستا به دلیل کافئین بالاتر، طعم قویتر و هزینه تولید کمتر، جایگاه مهمی در صنعت قهوه جهان دارد.
منشأ روبوستا
زادگاه اصلی روبوستا، جنگلهای گرمسیری آفریقای مرکزی و غربی، بهویژه کشورهای جمهوری دموکراتیک کنگو، اوگاندا، جمهوری آفریقای مرکزی و بخشهایی از کامرون است. این گیاه به طور طبیعی در ارتفاعات پایینتر و مناطق مرطوب رشد میکند و نسبت به عربیکا به گرما و رطوبت مقاومت بیشتری دارد.
کشف و معرفی به جهان
تا اواخر قرن نوزدهم، بیشتر قهوه جهان از گونه عربیکا تولید میشد. اما در دهه ۱۸۶۰ بیماری خطرناک زنگ برگ قهوه (Coffee Leaf Rust) بسیاری از مزارع عربیکا در آسیا را نابود کرد. این بحران باعث شد پژوهشگران به دنبال گونهای مقاومتر باشند.
در حدود سال ۱۸۹۸ میلادی، روبوستا به عنوان گونهای مناسب برای کشت تجاری معرفی شد و به سرعت در مستعمرات اروپایی در آفریقا و سپس آسیا گسترش یافت.
گسترش کشت روبوستا
در اوایل قرن بیستم، کش
ورهای استوایی به دلیل شرایط آبوهوایی مناسب، کشت روبوستا را آغاز کردند. امروزه مهمترین تولیدکنندگان آن عبارتاند از:
- ویتنام
- برزیل
- اندونزی
- اوگاندا
- هند
- ساحل عاج
ویتنام بزرگترین تولیدکننده روبوستا در جهان است و بخش عمده صادرات این کشور را همین گونه تشکیل میدهد.
ویژگیهای گیاه روبوستا
درخت روبوستا معمولاً بین ۴ تا ۱۰ متر ارتفاع دارد و در ارتفاعات پایین (حدود ۲۰۰ تا ۸۰۰ متر از سطح دریا) بهترین رشد را دارد. این گیاه نسبت به گرمای زیاد، رطوبت بالا و بسیاری از آفات و بیماریها مقاومتر از عربیکا است.
از ویژگیهای مهم روبوستا میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مقاومت بالا در برابر بیماریها
- عملکرد و محصول بیشتر در هر هکتار
- هزینه تولید کمتر
- رشد سریعتر
- نیاز کمتر به مراقبتهای ویژه
تفاوت طعم روبوستا با عربیکا
روبوستا به دلیل میزان کافئین بیشتر، طعمی قویتر و تلختر دارد. ویژگیهای رایج آن عبارتاند از:
- تلخی بیشتر
- اسیدیته کمتر
- بدنه (Body) سنگینتر
- طعمهای شکلات تلخ، مغزها، چوب و گاهی خاکی
- کافئین حدود ۲ تا ۲٫۷ درصد (تقریباً دو برابر عربیکا)
به همین دلیل روبوستا انتخاب محبوبی برای تهیه اسپرسوهای پرقدرت و بسیاری از قهوههای فوری (Instant Coffee) است.
روبوستا در صنعت اسپرسو
بسیاری از رسترها برای افزایش کرمای اسپرسو و ایجاد طعمی قویتر، بین ۱۰ تا ۳۰ درصد روبوستا را با عربیکا ترکیب میکنند. این ترکیب باعث ایجاد کرمای ضخیمتر، ماندگاری بیشتر و افزایش قدرت نوشیدنی میشود.
نقش اقتصادی روبوستا
روبوستا نقش مهمی در اقتصاد بسیاری از کشورهای در حال توسعه دارد. به دلیل هزینه تولید کمتر و مقاومت بیشتر، کشاورزان میتوانند با سرمایهگذاری پایینتر محصول بیشتری برداشت کنند. همچنین این گونه ماده اولیه اصلی بسیاری از کارخانههای تولید قهوه فوری در جهان است.
آینده روبوستا
با افزایش دمای زمین و تغییرات اقلیمی، توجه پژوهشگران به روبوستا بیشتر شده است. مقاومت بالاتر این گونه در برابر گرما و برخی بیماریها باعث شده بسیاری از کارشناسان آن را یکی از گزینههای مهم برای آینده صنعت قهوه بدانند. همزمان، تولیدکنندگان در حال توسعه روشهای فرآوری و برشتهکاری هستند تا کیفیت طعمی روبوستا نیز بیش از گذشته بهبود یابد.
جمعبندی
قهوه روبوستا اگرچه نسبت به عربیکا عطر ملایمتری دارد، اما به دلیل مقاومت بالا، کافئین بیشتر، عملکرد مناسب و قیمت اقتصادی، یکی از ستونهای اصلی صنعت جهانی قهوه به شمار میرود. امروزه میلیونها نفر در سراسر جهان هر روز از قهوههایی استفاده میکنند که تمام یا بخشی از آن از دانههای روبوستا تهیه شده است و این گونه همچنان نقش مهمی در آینده کشاورزی و تجارت قهوه خواهد داشت.
